Ko├žluk Ara├žlar─▒: Pareto Analizi

Pareto Analizi

Pareto Analizi, ├Ânemli ├Âl├ž├╝de etki yaratan s─▒n─▒rl─▒ say─▒da g├Ârevin se├žiminde kullan─▒lan bir karar verme tekni─čidir. Bir sorunun ├Ânemli sebeplerini daha ├Ânemsiz sebeplerden ay─▒rmak i├žin de kullan─▒l─▒r.

Sadece ko├žlukta de─čil ├Ârne─čin mentorlukta, proje y├Ânetiminde ve daha bir├žok alanda kullan─▒lan ara├žlardan bir tanesidir.

B├╝t├╝nsel bir ├žal─▒┼čma olarak da, ├Âzele indirgenmi┼č konular i├žin de ayr─▒ ayr─▒ yap─▒labilir. ├ç─▒kan sonu├žlara g├Âre ele al─▒n─▒p konu┼čulmas─▒ gereken konular─▒ belirlemek i├žin de kullan─▒labilir.

Elbette bu ├žal─▒┼čmay─▒ yapmak zorunlu de─čildir. M├╝┼čteri istemezse veya beklentisi farkl─▒ ise gereksiz bile olabilir.

Ko├žluk yaparken ko├žlar─▒n s├╝rece katk─▒ sa─člamak amac─▒yla kulland─▒klar─▒ ├že┼čitli ara├žlar vard─▒r. Bunlarla ilgili genel a├ž─▒klamalar─▒ a┼ča─č─▒daki yaz─▒mda yapm─▒┼čt─▒m.

Ko├žluk Ara├žlar─▒

Pareto Analizi Nedir?

─░talyan iktisat├ž─▒ ve sosyolog Vilfredo Pareto, gelir da─č─▒l─▒m─▒n─▒n e┼čit olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermek amac─▒yla bir form├╝l geli┼čtirmi┼čtir. Vilfredo ParetoÔÇÖnun ilk defa g├Âsterdi─či gibi, herhangi bir ├╝lke veya idari birim i├žinde servetin veya gelirin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ incelenen topluluktaki k├╝├ž├╝k bir bireyler grubunun elinde bulunmaktad─▒r.  Sonradan M.O Lorenz, bunu destekleyecek bir grafik olu┼čturmu┼čtur. Haz─▒rlanan istatistiksel da─č─▒l─▒m bunu ├žok bariz bir ┼čekilde g├Âstermektedir.

Bu ├Âneri biraz daha az bilimsel olarak bazen Pareto Prensibi veya 80-20 ─░lkesi olarak a├ž─▒klanmakta ve ÔÇťbir ├╝lkenin n├╝fusunun %20ÔÇÖsi, servetin veya gelirin %80ÔÇÖine sahip oldu─čuÔÇŁ ┼čeklinde ifade edilmektedir.

Pareto Analizi, bir sorunun ├Ânemli sebeplerini daha ├Ânemsiz sebeplerden ay─▒rmak i├žin kullan─▒lan bir ├žubuk diyagram─▒d─▒r.

Ko├žluk a├ž─▒s─▒ndan bakt─▒─č─▒m─▒zda ise, ├Ânemli ├Âl├ž├╝de etki yaratan s─▒n─▒rl─▒ say─▒da g├Ârevin se├žiminde kullan─▒lan bir karar verme tekni─čidir.

Elimizdeki i┼člerin en ├Ânemli %20ÔÇÖini tamamlayarak beklenen de─čerin %80ÔÇÖini elde edece─čimiz fikrine dayan─▒r. Neredeyse her alana uyarlanabilir.

Pareto Analizi Kullan─▒m Amac─▒

Ko├žlukta, orijinalinde oldu─ču gibi ├žubuk diyagramlar veya grafiklerle de─čil, daha ├žok kavramsal olarak 80/20 ilkesine dayand─▒racak ┼čekilde, m├╝┼čterinin sundu─ču konularla ilgili ├Ânemli ve ├Ânemsiz ayr─▒m─▒n─▒ yapt─▒rmak, anlaml─▒ sonu├žlar elde etmesi i├žin kaynaklar─▒n─▒ (zaman─▒n─▒, paras─▒n─▒, eme─čini, ÔÇŽ) daha verimli kullanmas─▒na yard─▒mc─▒ olmak amac─▒yla kullan─▒l─▒r.

Pareto Analizi Kullanman─▒n Faydalar─▒

Her ko├žluk arac─▒ gibi Pareto Analizi de beklentiye verdi─či cevap kadar faydal─▒d─▒r. Bununla birlikte, etkin bir ┼čekilde kullan─▒ld─▒─č─▒nda genellikle a┼ča─č─▒daki faydalar─▒ sa─člayacakt─▒r.

  • Konuyla ilgili problemleri kolayca listelemeyi ve kar┼č─▒la┼čt─▒rmay─▒ sa─člar.
  • Konunun/problemin i├žindeki ├Âncelikli nedenleri ortaya ├ž─▒kar─▒r.
  • Kritik olaylar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne getirir.
  • Verilere dayal─▒ bilgiyle objektif yakla┼č─▒m f─▒rsat─▒ verir.
  • Kolay karar almay─▒ sa─člar.

ÔÇťProblemlerin %80ÔÇÖi, sebeplerin %20ÔÇÖsi taraf─▒ndan olu┼čmaktad─▒r.ÔÇŁ

veya

ÔÇť├ç├Âz├╝mlerin %80ÔÇÖi, kaynaklar─▒n %20ÔÇÖsi ile elde edilebilir.ÔÇŁ

Pareto Analizi Kullan─▒m ┼×ekli

Pareto analizi ko├žluk uygulamalar─▒nda elbette kapsaml─▒ ├žubuk grafikler gibi istatistiklerle kullan─▒lmayacakt─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k, daha konu odakl─▒, ├Ânceliklendirme bazl─▒ bir yakla┼č─▒mla ele al─▒nacakt─▒r.

Pareto analizi yapmak i├žin ┼ču ad─▒mlar izlenmelidir:

  • Konuyu belirle.
  • Konuyla ilgili elde edilecek sonucu tan─▒mla.
  • O konuya dair sorunlar─▒ veya tamamlanmas─▒ gereken i┼čleri listele.
  • Listelenen maddelerin etkilerini s├╝re, maliyet, katk─▒ gibi kriterlerle puanla.
  • Listeyi puanlar─▒na g├Âre en y├╝ksekten en d├╝┼č├╝─če g├Âre s─▒rala.
  • Listedeki maddelerden en ├╝st s─▒ralarda yer alan ve i┼čin %80ÔÇÖini bitirmeye yetecek k─▒sm─▒ belirle.

Yap─▒lacak i┼čler netle┼čtikten sonra bunlar─▒ takvime i┼č plan─▒ olarak ta┼č─▒n─▒r.

Puanlama Referans─▒:

Puanlar 1-10 aras─▒nda olacak ┼čekilde tan─▒mlan─▒r. En y├╝ksek etki i├žin 10 en d├╝┼č├╝k etki i├žin 1 verilecek ┼čekilde puan de─čeri verilir.  En k─▒sa s├╝re 10, en uzun s├╝re 1, en d├╝┼č├╝k maliyet 10 en y├╝ksek maliyet 1, en fazla katk─▒ 10 en d├╝┼č├╝k katk─▒ 1 olacak ┼čekilde de─čer atamalar─▒ yap─▒l─▒r. Bunlar─▒n o madde i├žin toplam─▒ o maddeye ili┼čkin etki puan─▒n─▒ belirler. ─░lgili i┼č veya sorunun ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin gereken olmazsa olmaz maddeler en ba┼ča ta┼č─▒narak s─▒ralama yap─▒l─▒r.

Uygulama Y├Ântemi

Pareto AnaliziÔÇÖnin uygulama ├Ârne─čini ÔÇťzaman y├ÂnetimiÔÇŁ gibi s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bir ko├žluk konusuyla ele almak anlaml─▒ olacakt─▒r.

M├╝┼čteri zaman─▒n─▒ etkin y├Ânetemedi─čini belirterek geldi. Ko├ž olarak m├╝┼čterinizi dinledikten sonra zaman─▒n─▒ nas─▒l etkin kullanmak istedi─či ve bunu nas─▒l yapaca─č─▒n─▒ bulmak i├žin ├ž├Âz├╝m aray─▒┼č─▒nda oldu─ču konusunda mutab─▒k kald─▒n─▒z. Pareto Analizi yapmak i├žin durumun seviyesini g├Ârmek ├╝zere g├╝nl├╝k ve haftal─▒k faaliyetlerini bir liste olarak ├ž─▒kararak ba┼člay─▒n. Ard─▒ndan faaliyetlerin say─▒s─▒n─▒ ve yan─▒na da ilgili d├Ânemdeki faaliyet say─▒s─▒ ile s├╝resini yaz─▒n. Faaliyet say─▒s─▒ ile birim s├╝reyi ├žarparak o faaliyet i├žin toplamda ne kadar s├╝re harcand─▒─č─▒n─▒ hesaplay─▒n. Sonra bu faaliyetleri hesaplanan toplam s├╝reye g├Âre azalan bi├žimde s─▒ralay─▒n. Kar┼č─▒n─▒za otomatik olarak en ├žok zaman harcanan faaliyetler ├ž─▒kacakt─▒r.

Kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kan s─▒ral─▒ listedeki faaliyetlerin ├Ânem derecelerini (├Ârne─čin 1ÔÇÖden 5ÔÇÖe kadar) m├╝┼čterinizle konu┼čarak belirleyin. Onlar─▒ da yan s├╝tunlar─▒na yaz─▒n. Sonra toplam s├╝releri ├Ânem derecesi ile ├žarparak yeni bir de─čer elde edip bunu da bir yan s├╝tununa ekleyin. Son liste size ÔÇťa─č─▒rl─▒kl─▒ puanlamaÔÇŁ de─čerini verecektir. Bu puanlamay─▒ da azalan bi├žimde s─▒ralarsan─▒z bu sefer ├Ânem derecesini de katarak de─čerlendirdi─činiz bir s─▒ral─▒ listeniz olur.

Son listenizi bir de ayn─▒ derecelendirme mant─▒─č─▒ ile zorunluluk anlam─▒nda yeniden puanlay─▒p ├žarparak hesaplad─▒─č─▒n─▒z liste olu┼čturursan─▒z bir kademe daha geli┼čtirmi┼č olursunuz.

Liste bize 80/20 da─č─▒l─▒m─▒n─▒ verece─činden nereden k─▒sma yap─▒labilece─čini, nereye ├Ânem verilmesi gerekti─čini, nelerin yetersiz kald─▒─č─▒n─▒ ve daha bir├žok ├Ârne─či g├Âz ├Ân├╝ne serme f─▒rsat─▒n─▒ yakalar─▒z.

E─čer ├žal─▒┼čma sonunda ├Ânemli ve ├Ânemsiz faaliyetler d├╝zg├╝n bi├žimde ay─▒rt edilememi┼čse muhtemelen hesaplamalarda veya m├╝┼čteri taraf─▒ndan yap─▒lan puanlama mant─▒─č─▒nda bir sorun vard─▒r. B├Âyle bir durumda ba┼ča d├Ân├╝p daha fazla detaya girilmeli ve seviyelendirme m├╝┼čteri i├žin anlaml─▒ hale gelecek ┼čekilde bir d├╝zenleme yap─▒lmal─▒, o d├╝zenlemeye g├Âre ilerlenmelidir. Pareto Analizi uygulamam─▒z zaman y├Ânetimi konusu ├╝zerinden oldu─ču i├žin, tamamen m├╝┼čterinin ne seviyede bir ihtiya├ž belirtti─čine ve yakla┼č─▒m─▒na ba─čl─▒ olarak, kabul g├Âren seviyedeki listemiz ├╝zerinden referansla klasik ko├žluk s├╝recimize devam edebiliriz.

Sonu├ž

T├╝m ko├žluk ara├žlar─▒ gibi Pareto Analizi Arac─▒ da bir ara├žt─▒r. M├╝┼čteriye ve s├╝rece sa─člayaca─č─▒ katk─▒ kadar ├Ânemli ve de─čerlidir. Kullan─▒laca─č─▒ zaman m├╝┼čterinin beklentisi sorulmal─▒, onay─▒ al─▒nmal─▒ ve ayn─▒ zamanda kataca─č─▒ de─čer de ├Ânceden sorgulanmal─▒d─▒r.

E─čer ko├žluk alan birisi veya m├╝┼čterim olarak bu yaz─▒y─▒ okuyorsan─▒z ├Âncelikle bunu en az bir kere benimle veya kendi ko├žunuzla birlikte uygulay─▒n. O zaman esas─▒n─▒ ├Â─črendikten sonra kendi ba┼č─▒n─▒za ilerleyebilirsiniz. Ba┼člang─▒├žta tek ba┼č─▒n─▒za ne oldu─čunu ve nas─▒l anlam y├╝klenece─čini bilmeden yaparsan─▒z beklentinize uygun sonu├žlar alamayabilirsiniz.

E─čer yeni bir ko├žsan─▒z bana ula┼č─▒n ve birlikte ara├žlar ├╝zerine bir ├žal─▒┼čma yapal─▒m. B├Âylece ko├ž olarak geli┼čiminize katk─▒ sa─člayacak bu ve benzeri bir├žok ara├žla ilgili deneyimler elde edebilesiniz.

Hepiniz sevgiyle, mutlulukla ve ko├žlukla kal─▒n.

K├Âksal G├╝rkan

Profesyonel Ko├ž, Mentor, E─čitmen, PMP┬«